Divriği Dârüşşifası ve Şifahanesi

Yayın Tarihi: Ekim 2026

Kısaca

• Ne: Mengücüklü Emîri Hüsâmeddin Ahmed Şah’ın eşi Turan Melek tarafından inşa ettirilen üç eyvanlı, revaklı avlulu, batı ve güney yönünde iki katlı dârüşşifâ [1].
• Nerede: Sivas ilinin Divriği ilçesinde, Ulu Cami’nin kıble yönüne bitişik konumda [1, 2].
• Neden önemli: Plastik değeri yüksek, zengin kabarık bitkisel ve geometrik süslemeleri, Gotik prensipleri hatırlatan sivri kemerli taçkapısı ve kubbeli türbesiyle Mengücekli devrinin abidevî yapısıdır [1].

Sivas’ın Divriği ilçesinde eğimli bir arazi üzerinde kesme taştan inşa edilen külliye kütlesinde, caminin kıble yönünde dârüşşifâ, dârüşşifâ içinde camiye bitişik konumda ise türbe yer almaktadır [1]. Dârüşşifâ, kapısı üzerindeki kitâbeye göre Mengücüklü Emîri Hüsâmeddin Ahmed Şah’ın eşi Turan Melek tarafından 626 (1229) yılında yaptırılmıştır [1]. Bitişikteki Ulu Cami ise Ahmed Şah tarafından aynı tarihlerde inşa ettirilmiştir [1].

Yapı topluluğunda cami ve dârüşşifâ tek bir kütle oluşturur [1]. Dârüşşifânın batı cephesinde dışa taşkın biçimde ele alınan taçkapısı, plastik değeri yüksek, zengin kabarık bitkisel ve geometrik süslemeleriyle âbidevî bir görünüme sahiptir [1]. Taçkapı, iç içe yerleştirilen kalın silmelerin teşkil ettiği sivri kemerinden dolayı Gotik prensipleri hatırlatmaktadır [1].

Tarihsel Bağlam ve Yapım Süreci

Divriği Ulu Camii ve Dârüşşifası, kitabelerine göre Mengücüklü devrinde inşa edilmiştir [1]. Cami hariminde mihrap kubbesini taşıyan kemerlerden batıdakinin dış tarafında, kilit taşının üstündeki kartuşta yer alan “Amelü Hürremşah b. Mugīs el-Hılâtî” yazısı yapının mimarını gösterir [1]. Başmimar Ahlatlı Hürremşah bin Mugîs’tir [1].

Külliyenin yapımı ve tamamlanması kitabeler üzerinden izlenebilmektedir [1]. Caminin kuzey cephesindeki taçkapıda yer alan kitâbede yapının Ahmed Şah tarafından yaptırıldığı kayıtlıdır [1]. Bu kapıda bulunan ikinci bir kitâbede ise Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın adı geçmektedir [1]. Bu kitâbe ile 638 (1240-41) tarihli ahşap minber kitâbesi ve 641 (1243) tarihli vakfiye, caminin yapımı ve ibadete açılışının yaklaşık on beş yıl sürdüğünü göstermektedir [1].

Külliyede görev alan diğer ustalar da kitabelerde anılmıştır [1]. Caminin doğu cephesindeki taçkapıda tek satırlı kitâbede usta Ahlatlı Nakkaş Ahmed’in adı mevcuttur [1]. Harimdeki abanoz ağacından kündekârî minber ise Tiflisli Ahmed Usta’nın eseridir ve kitâbeleri Hattat Mehmed tarafından yazılmıştır [1]. Divriği yöresi, Mengücekoğulları Beyliği’nin önemli bir koluna merkezlik etmiş köklü bir yerleşimdir [2].

Dârüşşifâ Taçkapısı

Dârüşşifânın batı cephesinde dışa taşkın biçimde ele alınan taçkapısı, plastik değeri yüksek, zengin kabarık bitkisel ve geometrik süslemeleriyle âbidevî bir görünüm sergiler [1]. Kapının iç içe yerleştirilen kalın silmelerinin teşkil ettiği sivri kemer formu Gotik prensipleri hatırlatmaktadır [1].

Kapının üzerinde yer alan pencerenin önüne süslü bir sütunçe yerleştirilmiştir [1]. Bu süslü sütunçe, pencerenin dışarıdan ikiz pencere şeklinde algılanmasını sağlamaktadır [1]. Taçkapı nişini ve kemerini kuşatan yüzeylerde zengin kabarık bitkisel ve geometrik süsleme programı uygulanmıştır [1].

Plan Şeması ve Avlu Birimleri

Divriği Dârüşşifası, dikdörtgen bir alana oturan, üç eyvanlı, revaklı avlulu olup batı ve güney yönünde iki kat halinde düzenlenen bir plana sahiptir [1]. Avlunun üzeri örtülüdür [1].

Batı taçkapısından geçilerek girilen dârüşşifâda girişte yıldız tonoz örtülü kareye yakın bir mekân yer alır [1]. Bu giriş mekânı aynı zamanda iki yandaki beşik tonoz örtülü dikdörtgen mekânlara geçişi sağlar [1]. Girişin karşısındaki eyvanlı revaklı avlu, sekizgen kesitli dört sütuna oturan sivri kemerlerin taşıdığı tonozlarla örtülüdür [1].

Avlu ortasında bulunan sekizgen havuzun üstüne isabet eden kısımda küçük bir aydınlık feneri mevcuttur [1]. Avludaki eyvanların tonozları diğer birimlere göre daha itinalı bir işçilik sergilemektedir [1]. Bu eyvanların iki yanında dikdörtgen planlı birer küçük mekân yer almaktadır [1]. Girişin karşısındaki ana eyvanın duvarları zengin süslemeli olup güneyinde büyük bir tonozlu oda yer almaktadır [1].

Türbe Mekânı ve Sandukalar

Ana eyvanın kuzeyindeki kubbeli birim türbe olarak düzenlenmiştir [1]. Camiye bir pencere ile açılan bu türbe mekânı, dıştan piramidal bir külâhla örtülüdür [1].

Türbe içerisinde üç sıra halinde dizilmiş on altı (16) adet sanduka bulunmaktadır [1]. Bunlardan fîrûze renkte altıgen çinilerle süslenen sandukanın Hüsâmeddin Ahmed Şah’a ait olduğu kabul edilmektedir [1].

Ziyaret Notları

Divriği Ulu Camii ve Dârüşşifası, Sivas il merkezine bağlı Divriği ilçe merkezinde yer almaktadır [1, 2]. Eserin taçkapısındaki zengin kabarık taş süslemelerini ve kapalı avludaki sekizgen havuz ile tonozlu revakları incelemek için gün ışığının cepheye vurduğu açık saatler tercih edilmelidir. Ziyaret koşulları Sivas yerel kültür kaynaklarından teyit edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

• Divriği Dârüşşifası’nı kim yaptırmıştır?
  Kapısı üzerindeki kitâbeye göre Mengücüklü Emîri Hüsâmeddin Ahmed Şah’ın eşi Turan Melek tarafından 626 (1229) yılında inşa ettirilmiştir [1].
• Külliyenin mimarı kimdir?
  Mihrap kubbesini taşıyan batı kemerindeki kartuşta yer alan “Amelü Hürremşah b. Mugīs el-Hılâtî” yazısına göre Ahlatlı Hürremşah bin Mugîs’tir [1].
• Dârüşşifâ taçkapısı neden Gotik üslubu andırır?
  İç içe yerleştirilen kalın silmelerin teşkil ettiği sivri kemer kurgusundan dolayı Gotik prensipleri hatırlatmaktadır [1].
• Kapalı avluda havuz ve aydınlık feneri var mıdır?
  Evet, avlu ortasında sekizgen havuz ve bu havuzun üstüne isabet eden çatıda küçük bir aydınlık feneri mevcuttur [1].
• Türbedeki çinili sanduka kime aittir?
  Türbe içerisinde üç sıra halinde dizilmiş on altı sandukadan fîrûze renkli altıgen çinilerle süslenen sandukanın Ahmed Şah’a ait olduğu kabul edilmektedir [1].

Kaynaklar

• [1] ULUCAMİ (Divriği) - TDV İslâm Ansiklopedisi (Prof. Dr. Ahmet Vefa Çobanoğlu, Cilt 42, s. 95-96), https://islamansiklopedisi.org.tr/ulucami#18-divrigi-ulucamii
• [2] DİVRİĞİ - TDV İslâm Ansiklopedisi (Prof. Dr. Abdülkadir Yuvalı, Prof. Dr. Zeki Sönmez, Cilt 9, s. 448-454), https://islamansiklopedisi.org.tr/divrigi