Mezopotamya Ovası'na Bakan Medrese: Mardin'de Kasımiye

Kısaca

• Nedir? Açık avlulu, tek eyvanlı, iki katlı bir medrese; bir mescit ve türbe odasıyla küçük bir külliye oluşturuyor [2].
• Nerede? Mardin’in güneybatısında, Mezopotamya ovasına bakan bir yamaçta [2].
• Ne zamandan? Yapımına Artuklular döneminde başlandığı, tamamlanmasının Akkoyunlu dönemine rastladığı anlatılıyor; kesin tarih bilinmiyor [1], [2].
• Neden önemli? Mardin’de özgün hâlini büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşan medreselerden biri olarak anılıyor [1].

Yamaçtaki yapı

Yapı yamacın üzerinde, iki teras halinde oturuyor ve cephesi güneye, ovaya dönük [2]. Kesme taş ve tuğla ile yapılmış. Güney cephesindeki taç kapıdan beşik tonozlu bir koridora, oradan da revaklı geniş bir avluya geçiliyor [2].

Avlunun etrafında 23 oda sıralanıyor: alt katta 11, üst katta 12 [2]. Kuzeyde ikinci katı da kesen büyük bir eyvan var; önünde kare biçimli bir havuz duruyor ve çeşmenin suyu bu havuza aktarmalı bir düzenle akıtılıyor [2]. Batıda ayrı bir mescit, doğuda iki kat yüksekliğinde bir cami yer alıyor [2]. Avlunun güneybatısında, dilimli kubbeyle örtülü türbe odasında iki sembolik sanduka bulunuyor; bunların Sultan Kasım’a ve kız kardeşine ait olduğu düşünülüyor [2].

Derslik kapılarının yüksekliği bir metreden biraz fazla [2]. Bunun nedenini kesin olarak bilmiyoruz; bazı anlatımlar öğrencinin kapıdan eğilerek girmesiyle saygı arasında bağ kuruyor, ama bu bir yorum.

Tarihi nasıl okumalı?

Kasımiye’nin yaşı konusunda kaynaklar tam olarak aynı şeyi söylemiyor, bunu açıkça yazmak gerek.

• Medresenin üzerinde inşa kitabesi yok; bu yüzden tarih verilirken temkinli davranılıyor [2].
• Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sayfası da yapımın Artuklular döneminde başladığını ve 1457-1502 arasında Akkoyunlu hükümdarı Cihangiroğlu Kasım Padişah döneminde tamamlandığını yazıyor; adını bu hükümdardan alıyor [5].
• Kur’an Ansiklopedisi maddesi, yapımın Artuklular döneminde (13. yüzyıl) başladığını, Timur yönetimindeki Moğol akınları yüzünden yarım kaldığını ve Akkoyunlu hükümdarı Sultan Kasım döneminde (1457-1502) tamamlandığını yazıyor; yapıyı 1469’a tarihliyor ve adının Sultan Kasım’dan geldiğini belirtiyor [2].
• Mardin Artuklu Üniversitesi’nden Murat Çağlayan’ın 2016 tarihli çalışması ise medreseyi 15. yüzyılın son çeyreğinde, Akkoyunlu Uzun Hasan’ın yeğeni Sultan Kasım Bey’in yaptırdığı bir yapı olarak tanıtıyor ve 1385’te Artuklular tarafından yapılan Zinciriye Medresesi’yle benzerliğine dikkat çekiyor [1].

Burada ne öğretilirdi?

Medrese, I. Dünya Savaşı’na kadar eğitim verdi; savaş sırasında ve sonrasında bir süre asker konağı olarak da kullanıldı [2]. 16. yüzyılda Mardin’in en zengin vakıflarından biri olduğu, gelirinin gayrimenkul kiralarından ve köy hisselerinden sağlandığı yazılıyor [2]. Dinî ilimlerin yanında tıp, astronomi, matematik ve kimya gibi alanların da okutulduğu aktarılıyor; birinci katta tabii ilimlerin, ikinci katta dinî ilimlerin verildiği ise bir rivayet olarak geçiyor [2]. Bu bilgilerin hepsi ikinci el anlatımlara dayanıyor; ders programını belgeleyen bir kaynak göstermiyoruz.

Bugünkü durumu

Yapı uzun süre metruk kalmış; 1964 ve 1990’daki restorasyon girişimleri sonuç vermemiş, kültürel kullanıma açılması ise daha yakın bir tarihte olmuş [2]. Nisan 2026 tarihli bir habere göre medrese I. Dünya Savaşı’ndan 1940’a kadar askerî amaçla kullanılmış, sonra onarılıp müze olarak kullanılmış [3]. Kur’an Ansiklopedisi maddesi de yapıyı Cezerî Sanat Müzesi olarak anıyor [2].

Bugünkü kullanım biraz farklı: Mardin Artuklu Üniversitesi medreseyi 2020’den beri İslam Bilim ve Sanat Merkezi olarak kullanıyor; aynı habere göre beş derslikte turizm, mimarlık, ilahiyat ve güzel sanatlar alanlarının lisans ve lisansüstü dersleri haftanın beş günü burada yapılıyor, turizm rehberliği öğrencileri uygulamalı eğitim alıyor ve yapı yerli ve yabancı ziyaretçilere de açık [3]. Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sayfası ise yapıyı gezilecek yerler arasında sayıyor; kullanım amacı hakkında bir ifade içermiyor [5].

Kasımiye, Mardin Kültür Yolu Festivali’nin 2026 mekân listesinde de yer alıyor; hangi etkinliklerin burada olacağını festivalin resmî sayfasından takip edebilirsiniz [4].

Ziyaret notları

• Yapı yamaçta, iki terasın üzerinde; rahat ayakkabı işinizi kolaylaştırır.
• Ziyaret saatleri ve giriş bilgisi Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sayfasında yer alıyor [5]. Değişebildiği ve yapıda ders yapıldığı için gitmeden önce oradan kontrol edin.

Kaynaklar

• [1] Murat Çağlayan, “Anadolu’da Bir Akkoyunlu Kültür Mirası: Mardin Kasımiye Medresesi”, ICNASE’16 Bildiriler Kitabı, Mavi Kitap Yayıncılık, 2016 — Mardin Artuklu Üniversitesi kayıt sayfası — https://gcris.artuklu.edu.tr/entities/publication/536911c7-8d34-4446-93cb-f5e767cbd21f
• [2] “Kasımiye Medresesi”, Muhammed Samed Acar — Kur’an Ansiklopedisi — https://kureansiklopedi.com/tr/detay/kasimiye-medresesi-11083
• [3] Tarihi Kasımiye Medresesi yeniden eğitim yuvasına dönüştü — TRT Haber, Nisan 2026 — https://www.trthaber.com/haber/turkiye/tarihi-kasimiye-medresesi-yeniden-egitim-yuvasina-donustu-942461.html
• [4] Mardin Kültür Yolu Festivali 2026 etkinlik listesi — Türkiye Kültür Yolu Festivali — https://kulturyolufestivali.com/etkinlikler?Festival=mardin-kultur-yolu-festivali-2026
• [5] Kasımiye Medresesi — Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — https://mardin.ktb.gov.tr/TR-311570/kasimiye-medresesi.html