Bursa Cem Sultan Türbesi

Kısaca

• Yapı: 15. yüzyıl Türk mimarisine ait altıgen planlı hanedan türbesi [1, 2].
• Konum: Bursa’da, başta Sultan II. Murad’ınki olmak üzere Muradiye Camii’nin geniş haziresi içinde [1].
• Tarihçe ve Bâni: Aslen Fâtih Sultan Mehmed’in 1474 yılında vefat eden büyük oğlu Şehzade Mustafa için yaptırılmıştır; Bursa kadı sicillerindeki kayıtlardan hareketle türbenin 1479’da yapılmış olduğu kabul edilmektedir [1]. Maceralı bir sürgün hayatından sonra 1495’te İtalya’da ölen Cem Sultan’ın cenazesi 1499’da yurda getirildikten sonra buraya defnedilmiş ve türbe, daha ünlü olduğu için onun adıyla anılır olmuştur [1].
• Sandukalar: Türbenin içinde dört sanduka yer alır; bunlardan biri Sultan Mustafa’ya, diğeri Cem’e, üçüncüsü Sultan II. Bayezid’in oğlu Abdullah’a, dördüncüsü ise yine II. Bayezid’in oğlu Âlemşah’a ait olarak gösterilmektedir [1]. Sandukalarda sabit levhalar olmadığından hangisinin kime ait olduğu kesin olarak anlaşılamamaktadır [1].
• Plan ve Giriş: Her kenarı 7 metre uzunluğunda bir altıgen biçiminde inşa edilmiştir [1, 2]. Girişin mermerden iki yanı duvarlı bir hol (dehliz) halinde korunduğu görülür; dışa bir Türk kemeriyle açılan bu geniş dehlizin üstünde çok taşkın ahşap bir saçak vardır [1].
• Tezyinat ve Çiniler: Duvarlar alt sıradaki pencerelerin üst söveleri hizasına kadar altın yaldızlı çerçeveli ve rozetli altı köşeli firuze çinilerle kaplıdır [1, 2]. Duvarların üst kısımları, kemerler, kasnak şeridi ve kubbe bütünüyle kalem işi nakışlarla süslenmiştir [1].

Neresi?

Cem Sultan Türbesi, Bursa’da Sultan II. Murad’ın türbesinin de yer aldığı Muradiye Camii’nin geniş haziresi içinde bulunmaktadır [1].

Yapı malzemesi olarak Bursa’daki Türk mimarisinde görüldüğü üzere taş ve tuğla kullanılmıştır [1]. Duvarlarda iki sıra tuğla kuşaktan sonra tek sıra taş gelmekte, bunların aralarında da dikine konulmuş bir tuğla yer almaktadır [1].

Türbenin girişi, mermerden iki yanı duvarlı bir hol halinde düzenlenmiştir [1]. Dışa bir Türk kemeriyle açılan bu geniş dehlizin üstünde çok taşkın ahşap bir saçak yükselmektedir; iki yan duvarda da pencereler açılmıştır [1].

Tarihçe

Kitabesi olmayan türbenin kime ait olduğu, kubbe içindeki nakışlarda bulunan kartuşlardaki “Sultan Mustafa” adı ile rozetler arasına işlenen “rahmetullah” yazılarından anlaşılmaktadır [1]. Bu yazılardan hareketle yapı, Fâtih Sultan Mehmed’in 1474’te vefat eden büyük oğlu Şehzade Mustafa için inşa edilmiştir [1]. Bursa kadı sicillerindeki bir kayıttan hareketle Şehzade Mustafa Türbesi’nin 1479’da yapılmış olduğu kabul edilir [1].

Fâtih’in diğer oğlu Cem Sultan ise maceralı bir sürgün hayatından sonra 1495’te İtalya’da vefat etmiştir [1]. Cenazesi 1499’da yurda getirildikten sonra buraya defnedilmiş ve türbe, daha ünlü olduğu için Cem Sultan’ın adıyla anılır olmuştur [1].

Haremeyn evkaf müfettişlerinin raporuna göre 1795 (Hicri 1209) yılında harap durumda olan türbenin kurşunlarının yenilenmesi, şadırvanla sanduka örtüleri ve kavuklarının tamirleri için keşifler yapılmıştır [1].

Türbenin içindeki zengin nakışların üzeri bir dönem badana ile kapatılmıştır [1]. Bursa valisi Ahmed Vefik Paşa görev yaptığı dönemde türbedeki badanaların altında orijinal nakışları bizzat bulmuş ve restore ettirmiştir [1].

Neye benziyor?

Cem Sultan Türbesi, iç süslemesi bakımından Muradiye haziresindeki yapılar arasında en zariflerinden biri olarak kabul edilir [1]. Bir bütün halinde 15. yüzyılın Türk iç bezeme sanatını ve estetiğini yansıtır [1].

• Bursa Kemerleri ve Bademli Geçiş: İçeride duvarların her bir yüzü “Bursa kemeri” ile hareketlendirilmiştir [1]. Bu kemerlerin içine kıble istikametinde bir mihrap, diğer dördünde ise çifte pencereler yer almıştır [1]. Kubbe geçişi, binayı çepeçevre dolaşan prizma biçimindeki “badem”lerle sağlanmıştır [1].
• Firuze Çiniler: Duvarlar, alt sıradaki pencerelerin üst söveleri hizasına kadar altı köşeli firuze renkli çinilerle kaplanmıştır [1, 2]. Aralarda az sayıda koyu lacivert çiniler de kullanılmıştır [1]. Çinilerin üzerlerinde altın yaldızlı birer çerçeve ile ortalarında damga usulüyle basılmış altın yaldızlı rozetler bulunur [1]. Kenar şeritleri çiçekli ve rûmîlidir [1].
• Mihrap Tezyinatı: Mihrabın mukarnaslı yaşmağı lacivert renkli çinilerle bezenmiştir [1]. Mihrabın iki yanında alınlık içinde müsennâ birer besmele ile altlarında celî sülüsle “Allahü hâliku külli şey’ ve hüve âlâ külli şey’” ibaresi yazılmıştır [1]. Mihrap duvarı boşluk kalmayacak şekilde yazılar ve nakışlarla süslenmiştir [1].
• Taşkın Kalem İşleri: Duvarların üst kısımları ve kubbe tamamen kalem işi nakışlarla bezelidir [1, 2]. Kubbe eteğinde besmele-i şerif ile Âyetü’l-kürsî yazılıdır [1]. Kubbe sathını hatâyî ve rûmî motifler kaplar; altı rozetin aralarında on iki defa “rahmetullah” yazısı tekrarlanır [1]. Pencereli duvarlarda, üst pencerelerin iki yanlarında çifte kulplu bir saksıdan çıkan stilize bitki ve selvi motifleri yer alır; bu motiflerin duvardan 2 ila 5 milimetre kadar taşkın olduğu tespit edilmiştir [1].
• Ahşap Kündekâri Kapılar: Türbenin ahşap kündekâri kapı kanatları devrinin kaliteli ahşap işçiliğini sergiler [1, 2].

Ziyaret notları

Türbe Bursa’da Muradiye Camii’nin geniş haziresi içinde yer almaktadır. Muradiye semtindeki külliye alanı gün boyu bahçe içerisinden gezilebilir.

İçerideki firuze çinileri, altın yaldızlı damga rozetleri ve duvardan taşkın bitkisel kalem işlerini ayrıntılı incelemek için gün ışığının iyi olduğu saatler tercih edilmelidir.

Kaynaklarda ziyaret saatleri ve giriş koşulları yer almamaktadır.

Ekim 2026

Kaynaklar

• [1] Cem Sultan Türbesi — TDV İslâm Ansiklopedisi (Prof. Dr. Semavi Eyice, 1993) — https://islamansiklopedisi.org.tr/cem-sultan-turbesi
• [2] Türbeler (Cem Sultan Türbesi) — Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — https://bursa.ktb.gov.tr/TR-70244/turbeler.html