Beyşehir Eşrefoğlu Camii

Yayın Tarihi: Ekim 2026

Kısaca

• Ne: Kırk sekiz ahşap direği, çivisiz kündekâri ceviz minberi, mozaik çinili mihrabı ve merkezî karlık havuzuyla Beylikler devrinin en büyük ahşap camisi [1, 2].
• Nerede: Konya’nın Beyşehir ilçe merkezinde, göl ile kale arasında kalan düzlükte, tarihî İçerişehir Mahallesi’nde [1, 2].
• Neden önemli: Konya Sâhib Ata, Afyon Ulu Camii ve Sivrihisar Ulu Camii ile başlayan ahşap hipostil cami geleneğinin en gelişmiş ve en büyük örneği olup 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmiştir [1, 2].

Beyşehir Gölü kıyısında yükselen Eşrefoğlu Camii, Anadolu Selçuklu geleneğini Beylikler devrine taşıyan ahşap direkli cami mimarisinin en anıtsal şaheseridir [1, 2]. Şehrin ana yolu üzerine inşa edilen yapı, ön cephe duvarının yolu takip etmesi sebebiyle kuzeydoğu köşesi 45 derecelik açıyla kesik bir dikdörtgen plan şeması sergiler [1].

Ön cephesi düzgün kesme taş, diğer cepheleri ise moloz taşla örülmüş olan mâbet; anıtsal taş taçkapısı, mazgal dendanları, fîrûze ve mor çinili ara mekânı ve sedir ağaçlarından yontulmuş kırk sekiz ahşap direğiyle eşsiz bir mekân kurgusu sunar [1].

Tarihsel Bağlam ve Bâni Seyfeddin Süleyman Bey

Eşrefoğulları Beyliği’nin kurucusu Seyfeddin Süleyman Bey tarafından inşa ettirilen cami, han ve çifte hamamla birlikte tasarlanmış anıtsal bir külliyenin merkezidir [1, 2]. Taçkapı üzerinde yer alan inşa kitâbesinde 696 (1296-97), harime açılan çinili iç kapının kemer alınlığındaki çini mozaik kitâbede ise 699 (1299-1300) tarihi okunmaktadır [1]. Bu iki kitâbe, yapının en az üç yıllık hummalı bir çalışma sonucunda tamamlandığını ortaya koymaktadır [1].

Caminin doğu duvarına bitişik vaziyette yükselen ve içi tamamen çinilerle kaplı olan kümbet, 701 (1301-1302) tarihli kitâbesine göre vefatından birkaç yıl önce yine Seyfeddin Süleyman Bey tarafından türbe olarak inşa ettirilmiştir [1, 2]. Yapının taş taçkapısındaki süsleme üslûbu, Sivas Gökmedrese ve Çifte Minareli Medrese ile büyük benzerlik göstermekte olup Konyalı mimar Kālûyân geleneğinin devamı niteliğindedir [1].

Dış Cepheler, Çinili Ara Giriş ve Minare

Caminin ön cephe duvarı düzgün kesme taşla örülmüş ve taçkapının solunda duvar silme çerçeve içine alınarak üzerine süs amacıyla mazgal dendanları yerleştirilmiştir [1]. Taçkapının sağında yükselen tuğla gövdeli minarenin kaidesi altında, sivri kemerli niş içine yerleştirilmiş ve su haznesi antik bir mermer lahit olan bir sebil bulunmaktadır [1].

Dış taçkapıdan içeri girildiğinde, verev ön cephe duvarı ile kuzey duvarı arasında kalan fîrûze ve mor renkli çinilerle kaplı bir ara mekâna ulaşılır [1]. Bu ara mekândan harime geçiş ise, Türk çini sanatında emsalsiz bir örnek teşkil eden sırlı tuğla ve mozaik çini kaplı ikinci bir anıtsal taçkapı ile sağlanır [1].

Ahşap Hipostil Harim Kurgusu ve Karlık Havuzu

Harim mekânı, altı sıra halinde dizilmiş kırk sekiz adet masif ahşap direk üzerine oturan kirişlerin taşıdığı düz bir tavanla örtülüdür [1]. Başlıkları mukarnaslı olan bu direkler 7,5 metre yüksekliğinde olup mihrap duvarına dik yedi nef meydana getirir [1]. Ortadaki nef diğer neflerden daha geniş ve daha yüksek tutulmuştur [1].

Orta nefin merkezindeki dört direğin üstü, geleneksel ulu cami kurgusunda olduğu gibi bir aydınlık feneri açıklığı şeklinde açık tutulmuştur [1]. Zemininde yer alan karlık havuzuna kış mevsiminde çatıdan karlar doldurulmuş; yaz boyu eriyen kar, harimin havasını nemlendirerek sedir ağacından taşıyıcı direklerin ve kündekâri minberin kuruyup çatlamasını asırlarca önlemiştir [1]. Yapının toprak dam örtüsü 1941 yılında eğimli çatıya dönüştürülmüş, 1956’da ise bakır levhalarla kaplanmıştır [1].

Çinili Mihrap ve Mihrap Önü Kubbesi

Caminin 4,58 metre genişliğinde ve 6,17 metre yüksekliğindeki mozaik çinili mihrabı, Selçuklu çini sanatının şaheserleri arasında yer alır ve Konya üslûbuna bağlanır [1]. Bütünüyle çinilerle kaplı olan mihrapta hâkim renk fîrûze olup mavi ve beyaz detaylar kullanılmıştır [1]. Mukarnaslar altındaki alında yer alan tezyinat, Konya Karatay Medresesi’nin kubbe içi motifleriyle büyük benzerlik taşır [1].

Mihrap önü mekânını örten kubbe, dış silüette piramidal bir külâhla kapatılmıştır [1]. Tuğla konstrüksiyonlu üç sivri kemer üzerine oturan bu kubbe, son derece parlak sırlı tuğla ve çinilerle süslenmiş; kubbe göbeğine girift kûfî hatla Allah, Muhammed, Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali isimleri işlenmiştir [1].

1299 Tarihli Kündekâri Minber ve Ahşap Mahfiller

Eşrefoğlu Camii’nin ceviz ağacından imal edilmiş anıtsal minberi, hakiki kündekâri tekniğinde tutkalsız ve çivisiz olarak üretilmiş olup Anadolu’daki sayılı başyapıtlardan biridir [1]. Giriş kemerinin üzerindeki kitâbede Eşrefoğlu Emîr Süleyman Bey’in adı, kapı kanatları kartuşunda ise kûfî hatla Allah, Muhammed ve dört halifenin isimleri yazılmıştır [1]. Kemerin iki yanındaki kitâbede yer alan “amilehû Îsâ” ibaresiyle minber ustasının Îsâ olduğu belgelenmiştir [1].

Harimin güneybatı köşesinde, mukarnas başlıklı iki ahşap sütun üzerine oturtulmuş ve on üç basamaklı ahşap merdivenle çıkılan 2 metre yüksekliğinde bir hükümdar mahfili yer alır [1]. Mahfil, ceviz ağacından dantel gibi işlenmiş kafes şebekelerle çevrilidir [1]. Kubbenin önünde eksen üzerinde yer alan müezzin mahfili ise 982 (1574-75) yılında Mustafa Bey adlı bir Osmanlı vezir oğlu tarafından eklenmiş olup nakış ve oymalarla bezelidir [1].

Sıkça Sorulan Sorular

• Beyşehir Eşrefoğlu Camii ne zaman ve kim tarafından yaptırılmıştır?
  Eşrefoğulları Beyliği’nin kurucusu Seyfeddin Süleyman Bey tarafından 696-699 (1296-1300) yılları arasında inşa ettirilmiştir [1, 2].
• Caminin kündekâri minberinin ustası kimdir?
  Hakiki kündekâri tekniğindeki ceviz minberin kemer kitâbesinde “amilehû Îsâ” ibaresiyle usta Îsâ’nın adı yazılıdır [1].
• Harimde kaç adet ahşap direk yer alır ve yükseklikleri ne kadardır?
  Harimde altı sıra halinde dizilmiş, 7,5 metre yüksekliğinde mukarnas başlıklı kırk sekiz adet ahşap direk bulunmaktadır [1].
• Caminin ortasındaki kar kuyusu ne amaçla yapılmıştır?
  Çatıdaki aydınlık fenerinden kuyuya doldurulan karlar, eriyerek iç mekân nem dengesini sağlamış ve sedir direklerin kuruyup çatlamasını önlemiştir [1].
• Cami UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne ne zaman dâhil edilmiştir?
  2023 yılında Anadolu’nun Orta Çağ Ahşap Hipostil Camileri seri adaylığı kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilmiştir [1].

Kaynaklar

• [1] EŞREFOĞLU CAMİİ - TDV İslâm Ansiklopedisi (Dr. Doğan Yavaş, Cilt 11, s. 477-480), https://islamansiklopedisi.org.tr/esrefoglu-camii
• [2] EŞREFOĞULLARI - TDV İslâm Ansiklopedisi (Prof. Dr. Erdoğan Merçil, Cilt 11, s. 475-477), https://islamansiklopedisi.org.tr/esrefogullari